Voorwoord 5

Essentie 7

1 Inleiding 13

  1.1 Doel 13

  1.2 Relatie met Trendanalyse 13

  1.3 Methodiek 13

  1.4 Leeswijzer 15

    1.4.1 Hoofdrapport 15

    1.4.2 Themarapporten 15

Deel 1: Overkoepelende analyse en conclusies RbRa 16

2 Hoofdbeschouwing 17

  2.1 Overkoepelende analyse 17

    2.1.1 Het Koninkrijk wordt geconfronteerd met een veelvoud aan dreigingen 17

    2.1.2 Combinatiescenario’s tonen verwevenheid van gebeurtenissen 19

    2.1.3 Het Koninkrijk bevindt zich in een risicovoller dreigingslandschap dan in 2022 22

  2.2 Dreigingen 23

    2.2.1 Het Koninkrijk wordt geconfronteerd met nieuwe machtspolitiek en -verhoudingen 23

    2.2.2 Alles kan ingezet worden als machtsmiddel 23

    2.2.3 Niet-moedwillige dreigingen onverminderd urgent 24

  2.3 Kwetsbaarheden 25

    2.3.1 Afkalving van internationale normen, afspraken en instituties 25

    2.3.2 Afhankelijkheden in toenemende mate risicovol 25

    2.3.3 Beperkte capaciteiten veiligheidsketen maken kwetsbaar 27

  2.4 Handelingsperspectief 28

    2.4.1 Weerbaarheid van instituties en samenleving versterken 28

    2.4.2 Afhankelijkheden afbouwen 28

    3.4.3 Veiligheidsketen versterken door investeren in capaciteiten 29

  2.5 Conclusie 30

Deel 2: Beschouwing combinatiescenario’s 31

3 Combinatiescenario: Water, een zegen of een vloek? 32

  3.1 Inleiding 33

  3.2 Kwetsbaarheden 33

    3.2.1 Gevolgen van klimaatverandering 33

    3.2.2 Escalatie bestaande issues 34

    3.2.3 Gevolgen voor vitale infrastructuur 34

  3.3 Handelingsperspectieven 35

4 Combinatiescenario: De duistere kanten van Big Tech 36

  4.1 Inleiding 37

  4.2 Kwetsbaarheden 37

    4.2.1 Ongewenste afhankelijkheden 37

    4.2.2 Digitale kwetsbaarheid 38

    4.2.3 Economische macht 38

    4.2.4 Versnippering 38

    4.2.5 Vertrouwen in de overheid 39

  4.3 Handelingsperspectief 39

5 Combinatiescenario: Oorlog in Europa 40

  5.1 Inleiding 41

    5.1.1 Grote impact op Koninkrijk 41

    5.1.2 Huidige dreiging 41

    5.1.3 Maatschappijbrede weerbaarheid 41

  5.2 Kwetsbaarheden 42

    5.2.1 Nederland als doelwit 42

    5.2.2 NAVO-cohesie 43

  5.3 Handelingsperspectief 43

6 Combinatiescenario: Sanctiepolitiek tegen geïsoleerd Nederland 44

  6.1 Inleiding 45

  6.2 Kwetsbaarheden 45

  6.3 Handelingsperspectieven 46

Deel 3: Beschouwingen dreigingsthema’s 47

7 Beschouwing thema Klimaat- en natuurrampen 49

  7.1 De impact en waarschijnlijkheid van Klimaat- en natuurrampen 50

  7.2 Impact ontwikkelingen 51

  7.3 Kwetsbaarheden 52

8 Beschouwing thema Infectieziekten 54

  8.1 De impact en waarschijnlijkheid van infectieziekten 55

  8.2 Impact ontwikkelingen 56

  8.3 Kwetsbaarheden 57

    8.3.1 Overige dreigingscategorieën 58

9 Beschouwing thema Zware ongevallen 59

  9.1 De impact en waarschijnlijkheid van zware ongevallen 60

    9.1.1 Overige dreigingscategorieën 61

  9.2 Impact ontwikkelingen 62

  9.3 Kwetsbaarheden 62

    9.3.1 Caribisch deel van het Koninkrijk 62

10 Beschouwing thema Polarisatie, Extremisme en Terrorisme 64

  10.1 De impact en waarschijnlijkheid van Polarisatie, Extremisme en Terrorisme 65

  10.2 Impact ontwikkelingen 66

  10.3 Kwetsbaarheden 67

11 Beschouwing thema Ongewenste inmenging en beïnvloeding democratische rechtsstaat 68

  11.1 De impact en waarschijnlijkheid van ongewenste inmenging en beïnvloeding democratische rechtsstaat 69

  11.2 Impact ontwikkelingen 70

  11.3 Kwetsbaarheden 71

12 Beschouwing thema Internationale en Militaire Dreigingen 73

  12.1 De impact en waarschijnlijkheid van internationale en militaire dreigingen 74

  12.2 Impact ontwikkelingen 75

  12.3 Kwetsbaarheden 76

13 Beschouwing thema Economische dreigingen 78

  13.1 De impact en waarschijnlijkheid van economische dreigingen 79

  13.2 Impact ontwikkelingen 80

    13.2.1 Recente schokken en ontwikkelingen 80

    13.2.2 Verschuivende verhoudingen tussen grootmachten en de economie als instrument 80

    13.2.3 Protectionistisch beleid vanuit nationale belangen 81

    13.2.4 Breder uitstralingseffect financieel bestel 82

    13.2.5 Buitenlandse inmenging groeiende dreiging 82

    13.2.6 Vitale infrastructuur en logistiek internationaal sterk verweven 83

  13.3 Kwetsbaarheden 84

14 Beschouwing thema Cyberdreigingen 86

  14.1 De impact en waarschijnlijkheid van Cyberdreigingen 87

  14.2 Impact ontwikkelingen 88

    14.2.1 Digitalisering van de samenleving 88

    14.2.2 Cyberaanvallen als machtsmiddel 88

    14.2.3 Afhankelijkheid van een beperkt aantal niet-Europese technologiebedrijven 89

    14.2.4 Cyber in de ruimte 89

    14.2.5 Keteneffecten 89

  14.3 Kwetsbaarheden 89

Literatuur 91